English
中文 (中国)Việc dừa tươi vượt thanh long để vươn lên vị trí á quân trong bảng xếp hạng kim ngạch xuất khẩu rau quả năm 2025 được xem là một chuyển động đáng chú ý của ngành nông nghiệp Việt Nam. Với mức tăng trưởng 36,6% và kim ngạch đạt khoảng 534 triệu USD, trái dừa đang nổi lên như một điểm sáng mới, chỉ đứng sau sầu riêng trong nhóm trái cây xuất khẩu chủ lực. Không tăng trưởng nhờ các “cơn sốt” ngắn hạn, dừa đi lên tương đối bền bỉ, dựa vào xu thế tiêu dùng và mở cửa thị trường hơn là yếu tố mùa vụ.
Động lực lớn nhất thúc đẩy đà tăng trưởng của dừa tươi đến từ việc chính thức xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc từ năm 2024. Đây là thị trường tiêu thụ dừa lớn nhất thế giới với nhu cầu khoảng 5 tỷ trái mỗi năm, trong đó dừa tươi chiếm tới 2,6 tỷ trái. Chỉ cần chiếm được một tỷ lệ nhỏ trong tổng nhu cầu này cũng đủ giúp kim ngạch dừa Việt Nam tăng trưởng hai chữ số. Lợi thế về vị trí địa lý, vận chuyển đường bộ nhanh và chi phí cạnh tranh giúp dừa Việt có khả năng tiếp cận thị trường Trung Quốc thuận lợi hơn so với nhiều quốc gia khác trong khu vực.
Song song với Trung Quốc, dừa Việt Nam cũng mở rộng được cánh cửa vào các thị trường khó tính như Mỹ và Liên minh châu Âu. Mỹ đã cho phép nhập khẩu dừa sọ, dừa gọt vỏ, trong khi châu Âu ngày càng ưu tiên các sản phẩm gắn với tiêu dùng xanh, thân thiện môi trường. Trong bối cảnh các rào cản kỹ thuật ngày càng siết chặt, dừa tươi có lợi thế là sản phẩm ít chế biến, dễ đáp ứng các yêu cầu về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và câu chuyện phát triển bền vững.
Xu hướng tiêu dùng toàn cầu hướng tới “xanh và lành” tiếp tục là cú hích quan trọng. Nước dừa được xem như một loại “nước điện giải tự nhiên”, ít đường, giàu khoáng chất, phù hợp với lối sống lành mạnh, thể thao và ăn uống sạch. Khi nhiều loại đồ uống có đường đối mặt với các chính sách thuế và kiểm soát tiêu dùng, nước dừa lại hưởng lợi nhờ hình ảnh tích cực về sức khỏe. Giá trị thương mại của trái dừa vì thế không chỉ nằm ở sản phẩm thô, mà còn ở câu chuyện tiêu dùng và xu hướng sống xanh đi kèm.
Bên cạnh yếu tố thị trường, công nghệ bảo quản cũng góp phần quan trọng giúp dừa tươi đi xa hơn. Các kỹ thuật gọt vỏ, giảm trọng lượng và kéo dài thời gian bảo quản lên tới 45–60 ngày đã giúp dừa Việt Nam giảm phụ thuộc vào vận chuyển đường bộ và mở rộng xuất khẩu đường biển. Một số vùng trồng tại Đồng bằng sông Cửu Long đã bắt đầu áp dụng các tiêu chuẩn như GlobalGAP, từng bước đáp ứng yêu cầu về dư lượng và truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, đằng sau bức tranh tăng trưởng là không ít thách thức. Hiệp hội Dừa Việt Nam cảnh báo nguy cơ mất lợi thế tại thị trường Trung Quốc nếu nguồn cung trong nước không được ổn định. Giá nguyên liệu tăng nhanh khiến một số doanh nghiệp phải nhập khẩu dừa để duy trì hợp đồng xuất khẩu, làm suy giảm lợi thế cạnh tranh của dừa nội địa.
Gốc rễ của vấn đề nằm ở vùng trồng và giống dừa. Việt Nam có lợi thế về sự đa dạng giống, riêng dừa tươi đã có khoảng 16 giống khác nhau. Tuy nhiên, việc canh tác vẫn mang tính tự phát, thiếu quy hoạch và chuẩn hóa. Trong cùng một lô hàng xuất khẩu có thể tồn tại nhiều loại dừa khác nhau về kích cỡ, hương vị và chất lượng, gây khó khăn cho việc đáp ứng yêu cầu đồng nhất của thị trường nhập khẩu.Khác với dừa khô vốn đã hình thành chuỗi chế biến tương đối hoàn chỉnh – dừa tươi hiện vẫn thiếu các doanh nghiệp đầu tàu tham gia sâu từ khâu giống, kỹ thuật canh tác đến bao tiêu sản phẩm. Chuỗi giá trị thiếu liên kết khiến ngành dừa tươi dễ bị đứt gãy, kém ổn định và khó thu hút đầu tư dài hạn.
Một nghịch lý khác nằm ở chênh lệch giá. Một trái dừa Việt Nam tại Mỹ có thể bán với giá khoảng 140.000 đồng, tại châu Âu gần 190.000 đồng, trong khi giá thu mua tại vườn thấp hơn rất nhiều. Khoảng chênh lệch này không đến từ chất lượng nước dừa, mà chủ yếu nằm ở mức độ minh bạch của chuỗi cung ứng, bao gồm mã vùng trồng, nhật ký canh tác, chứng nhận hữu cơ và tiêu chuẩn bền vững – những yếu tố mà nông dân và hợp tác xã trong nước vẫn còn hạn chế. Dừa tươi vươn lên vị trí á quân là tín hiệu tích cực cho ngành rau quả Việt Nam, nhưng chưa thể coi là thành công bền vững. Nếu không sớm chuẩn hóa giống, quy hoạch vùng trồng, kiểm soát chất lượng từ gốc và đẩy mạnh chuyển đổi số trong chuỗi giá trị, lợi thế hiện tại có thể nhanh chóng bị san phẳng. Vị trí thứ hai hôm nay rất có thể chỉ là một khoảnh khắc ngắn hạn nếu ngành dừa không kịp chuyển mình.