Áp lực sau kỷ lục xuất khẩu gần 500 tỷ USD năm 2025

Năm 2025, xuất khẩu Việt Nam tiến sát mốc kỷ lục mới với kim ngạch gần 500 tỷ USD. Tuy nhiên, phía sau bức tranh tăng trưởng ấn tượng là những áp lực ngày càng rõ nét đối với khu vực doanh nghiệp trong nước, khi động lực chính của xuất khẩu tiếp tục đến từ khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI).

Theo số liệu của Cục Thống kê, kim ngạch xuất khẩu năm 2025 đạt hơn 475 tỷ USD, tăng 17% so với năm trước và vượt mức cao nhất từng ghi nhận của năm 2024. Với đà tăng này, mục tiêu 500 tỷ USD không còn xa. Tuy vậy, niềm vui tăng trưởng không lan tỏa đồng đều trong cộng đồng doanh nghiệp.

Doanh nghiệp nội địa gặp khó giữa bức tranh tăng trưởng

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp trong nước phải chật vật để duy trì đơn hàng trong bối cảnh chi phí tăng cao và thị trường biến động. Bà Đỗ Thị Kim Loan, Tổng giám đốc Công ty Thương mại và Sản xuất Sao Nam – doanh nghiệp xuất khẩu đồ gỗ sang Mỹ và Nhật Bản – cho biết mục tiêu của công ty trong năm 2025 chỉ là giữ được doanh số tương đương năm trước.

Theo bà Loan, biến động chính sách thuế quan của Mỹ buộc doanh nghiệp phải liên tục tiết giảm chi phí, điều chỉnh mẫu mã và cơ cấu sản phẩm để giữ chân khách hàng. Không ít doanh nghiệp khác còn khó khăn hơn. Cuối năm 2025, một doanh nghiệp dệt may với hơn 2.700 lao động tại khu công nghiệp Mỹ Phước đã phải ngừng hoạt động do không còn đơn hàng.

Số liệu thống kê cho thấy, năm 2025 có khoảng 227.200 doanh nghiệp rút khỏi thị trường, tăng gần 15% so với năm 2024. Dù con số này vẫn thấp hơn lượng doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, nhưng phản ánh rõ áp lực lớn đang đè nặng lên khu vực sản xuất trong nước.

FDI tiếp tục chi phối xuất khẩu

Xét theo cơ cấu đóng góp, khu vực kinh tế trong nước ngày càng lép vế. Trong tổng kim ngạch hơn 475 tỷ USD, xuất khẩu của doanh nghiệp nội địa giảm hơn 6% và chỉ chiếm chưa đến 23%, thấp hơn đáng kể so với mức 26,4% của năm 2021. Ngược lại, khối FDI đóng góp hơn 77% kim ngạch, tương đương khoảng 367 tỷ USD và tăng trưởng trên 26%.

Nhóm phân tích vĩ mô của Chứng khoán Sài Gòn – Hà Nội (SHS) nhận định, bức tranh ngoại thương “ấn tượng nếu nhìn từ xa”, nhưng khi bóc tách cho thấy năng lực xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp trong nước đang suy yếu tương đối so với khối FDI.Tại hội nghị ngành Công Thương cuối năm 2025, Thứ trưởng Phan Thị Thắng cũng thẳng thắn nhìn nhận xuất khẩu Việt Nam còn thiếu bền vững, khi phụ thuộc lớn vào doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Điện tử dẫn dắt, hàng truyền thống chịu áp lực

Cơ cấu mặt hàng xuất khẩu tiếp tục dịch chuyển mạnh sang nhóm công nghệ cao. Cục Hải quan ước tính, ba nhóm hàng lớn nhất gồm máy vi tính, điện thoại và linh kiện, cùng máy móc phụ tùng mang về khoảng 222 tỷ USD, chiếm gần một nửa tổng kim ngạch xuất khẩu và tới 67% mức tăng trưởng.Tại thị trường Mỹ thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam tăng trưởng xuất khẩu phần lớn đến từ nhóm hàng điện tử, với sự hiện diện của Samsung và các đối tác trong chuỗi cung ứng của Apple. Theo HSBC, hoạt động “frontloading” đẩy nhanh đơn hàng trước khi chính sách thuế thay đổi cũng góp phần thúc đẩy xuất khẩu trong năm 2025.Ngược lại, các ngành truyền thống như dệt may, da giày chịu áp lực lớn. Một thập kỷ trước, hàng công nghiệp nhẹ chiếm khoảng 60% kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ, trong khi hàng công nghệ chỉ chiếm 16%. Đến năm 2025, cán cân này đã đảo chiều hoàn toàn.

Áp lực kéo dài sang năm 2026

Bước sang năm 2026, triển vọng xuất khẩu được dự báo còn nhiều thách thức. Hiệu ứng “frontloading” đang mờ dần khi kim ngạch xuất khẩu ba tháng cuối năm 2025 giảm 1,7% so với quý III. Chỉ số PMI của S&P Global cho thấy đơn hàng mới tiếp tục tăng, nhưng đơn hàng xuất khẩu mới đã giảm trở lại.Nhiều tổ chức quốc tế cảnh báo rủi ro từ chính sách thuế quan của Mỹ. Ngân hàng UOB cho rằng thuế đối ứng có thể làm suy yếu thương mại toàn cầu, trong khi OECD nhận định nhu cầu bên ngoài giảm sẽ tác động trực tiếp đến xuất khẩu Việt Nam.

Trước bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng chiến lược dài hạn của Việt Nam cần chuyển từ tăng trưởng về lượng sang nâng cao chất lượng xuất khẩu. Theo SHS, việc gia tăng tỷ trọng giá trị nội địa và hàm lượng công nghệ trong sản phẩm là yếu tố then chốt để giảm phụ thuộc vào FDI.Chính phủ cũng yêu cầu các bộ, ngành và hệ thống thương vụ ở nước ngoài tập trung khai thác thị trường ngách, phát triển sản phẩm phù hợp nhu cầu thị trường thay vì chỉ dựa vào lợi thế sẵn có. Đồng thời, doanh nghiệp trong nước cần tăng liên kết với khu vực FDI để tích lũy năng lực về công nghệ, nhân lực và vốn.

(Nguồn: Sưu tầm)