Thanh long bất ngờ soán ngôi “vua” trái cây Việt Nam

Cùng Tín Thành Phát tìm hiểu những chuyển biến bất ngờ trong ngành rau quả, khi thanh long loại quả từng suy giảm xuất khẩu nay đã vươn lên mạnh mẽ, bất ngờ vượt qua sầu riêng để dẫn đầu kim ngạch xuất khẩu đầu năm nay.

Thanh long bất ngờ soán ngôi “vua” trái cây Việt Nam

Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, thị trường xuất khẩu rau quả trong 2 tháng đầu năm nay đã chứng kiến sự thay đổi lớn. Thanh long loại quả từng nhiều năm giữ vị trí chủ lực nhưng sau đó bị sầu riêng vượt mặt nay đã bất ngờ trở lại dẫn đầu. Cụ thể, trong tháng 2, kim ngạch xuất khẩu thanh long đạt 35 triệu USD, chiếm 13,6% tỷ trọng toàn ngành. Lũy kế 2 tháng, xuất khẩu thanh long đạt 93,8 triệu USD, chiếm 14,3% trong tổng kim ngạch rau quả. Thành tích này giúp thanh long vượt qua sầu riêng và chuối để trở thành loại trái cây xuất khẩu số 1 của Việt Nam tính đến thời điểm hiện tại. Trong khi đó, xuất khẩu chuối tháng 2 đạt 40,8 triệu USD, tăng 32% so với tháng 1, lũy kế 2 tháng đạt 71,5 triệu USD. Dù tăng trưởng mạnh, chuối vẫn chưa thể vượt qua thanh long.Trái lại, sầu riêng vốn được mệnh danh là loại quả tỷ USD lại tụt dốc đáng kể. Tháng 2, xuất khẩu sầu riêng chỉ đạt 21,4 triệu USD, giảm tới 69% so với cùng kỳ năm ngoái, chiếm vỏn vẹn 7,6% trong tổng tỷ trọng ngành rau quả.

Sầu riêng tụt hạng vì quy định kiểm dịch khắt khe

Nguyên nhân chính khiến sầu riêng sụt giảm mạnh là do Trung Quốc  thị trường tiêu thụ tới 95% sản lượng sầu riêng Việt Nam bất ngờ áp dụng quy định kiểm soát nghiêm ngặt từ đầu năm. Theo đó, tất cả các lô hàng sầu riêng nhập khẩu phải có kết quả phân tích dư lượng cadimi và chất vàng O tại các phòng thí nghiệm được công nhận.Quy định này không chỉ áp dụng riêng cho Việt Nam mà cho tất cả các nước xuất khẩu, khiến quy trình kiểm dịch phức tạp hơn, thời gian thông quan kéo dài, dẫn đến kim ngạch xuất khẩu sầu riêng giảm mạnh.

Không chỉ ở Trung Quốc, sầu riêng xuất khẩu sang Liên minh châu Âu (EU) cũng bị kiểm soát gắt gao hơn. Tần suất kiểm tra tại biên giới tăng từ 10% lên 20% do nhiều lô hàng không đáp ứng tiêu chuẩn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Thống kê của Cục Hải quan cho thấy, năm 2024, sầu riêng vẫn dẫn đầu với giá trị xuất khẩu 3,21 tỷ USD, chiếm gần 45% tổng kim ngạch rau quả. Tuy nhiên, bước sang 2025, sự siết chặt kiểm dịch khiến loại quả này bất ngờ mất vị trí “vua” ngay từ đầu năm.

Thanh long lấy lại vị thế với giá trị xuất khẩu cao

Trái ngược với sự đi xuống của sầu riêng, xuất khẩu thanh long lại phục hồi mạnh mẽ. Ông Đặng Phúc Nguyên (Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam) cho biết, hiện thanh long đang duy trì giá thu mua ở mức cao. Tại các vựa, thanh long ruột trắng loại I được thương lái thu mua từ 30.000 – 35.000 đồng/kg; loại II khoảng 28.000 đồng/kg; loại III ở mức 23.000 – 24.000 đồng/kg. Giá cao ổn định đã góp phần thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu thanh long trong thời gian qua.

Trên thực tế, thanh long từng là loại quả mang lại giá trị xuất khẩu lớn nhất cho ngành rau quả Việt Nam. Năm 2018, kim ngạch xuất khẩu thanh long đạt gần 1,3 tỷ USD mức kỷ lục cho đến nay. Tuy nhiên, vài năm sau, do cạnh tranh gay gắt và sự bứt phá của sầu riêng, thanh long mất dần vị thế, thậm chí rơi xuống dưới mốc 1 tỷ USD vào năm 2022. Sự trở lại lần này cho thấy xu hướng tiêu thụ thanh long đang được phục hồi, đặc biệt khi Trung Quốc thị trường nhập khẩu tới 90% thanh long của Việt Nam tiếp tục duy trì nhu cầu lớn.

Triển vọng xuất khẩu thanh long trong thời gian tới

Bên cạnh Trung Quốc, Mỹ cũng đang được kỳ vọng sẽ trở thành thị trường quan trọng cho thanh long. Ngày 11/4 vừa qua, đoàn công tác của Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam do Thứ trưởng Hoàng Trung dẫn đầu đã làm việc với Cục Kiểm dịch động thực vật (APHIS) thuộc Bộ Nông nghiệp Mỹ. Phía Việt Nam đã đề nghị Mỹ chấp nhận biện pháp xử lý hơi nước nóng cho quả thanh long nhằm giảm chi phí cho doanh nghiệp xuất khẩu. Nếu được chấp thuận, kim ngạch xuất khẩu thanh long sang Mỹ có thể tăng mạnh, bởi hiện nay Mỹ đã chiếm gần 10% tổng sản lượng thanh long xuất khẩu của Việt Nam.

Ngoài Mỹ, các thị trường khác như Nhật Bản, Hàn Quốc và EU cũng đang có dấu hiệu mở rộng nhập khẩu thanh long Việt Nam. Sự đa dạng hóa thị trường sẽ giúp giảm bớt sự phụ thuộc vào Trung Quốc và gia tăng tính bền vững cho hoạt động xuất khẩu. Theo các chuyên gia, việc thanh long lấy lại vị thế dẫn đầu không chỉ là dấu mốc quan trọng của ngành rau quả, mà còn cho thấy tiềm năng xuất khẩu dài hạn của loại quả này. Nếu tận dụng tốt cơ hội, đặc biệt là khi đàm phán thành công thêm các nghị định thư mới, kim ngạch xuất khẩu thanh long có thể sớm quay trở lại mức kỷ lục trước đây.